25 Mayıs 2017 Perşembe

Annie Jane Tennant Harvey'den Osmanlı Kadını

Çeşitli nedenlerle Anadolu’yu ziyarete gelen Batılı seyyahlar; kendi kültürlerinde mevcut olmayanı görmek istemiş, göremediği noktaları imgelem gücü ile kurgulamış, anlatmış ya da resmetmişlerdir. Seyyahların kendi toplumlarına aktardığı bilgilerin doğruluğu çoğunlukla kabul edilmiş ve her toplumla ilgili alımlanan imajlar ortaya çıkmıştır. İşte İngiliz seyyahların gözüyle Osmanlı kadını

17 Şubat 2017 Cuma 21:36
 Annie Jane Tennant Harvey'den Osmanlı Kadını
Haremin Sarsılmaz Otoritesi Kadın
Osmanlı toplumunda ev ahalisinin özel yaşam alanı olan ve yabancı erkeklerin asla giremediği hatta özel durumlarda hane reisinin girişine dahi izin verilmeyen haremin idarecisi erkek değil kadındır. Harvey’den edindiğimiz bilgiye göre harem duvarlarında hanımın babasının adı ve unvanları yazılıdır . Kendilerine geniş ve korunaklı bir yaşam alanı sağlanan kadınlar, sistematik yapı içerisinde Daye Hatun (Sultan’ın sütannesi hanım), Kethüda Hatun (harem kâhyası hanım), Haznedar Usta, Çeşnigir Usta, Çamaşırcı Usta, Berber Usta (tıraş teçhizatlarından sorumlu hanım), Kahveci Usta, Kilerci Usta, Kutucu Usta (saç süsü ve başörtüsünden sorumlu hanım), Külhane Usta (banyodan sorumlu hanım), Kâtibe Usta, Hastalar Ustası, Ebe ve Dadı gibi belli başlı görevlere sahiptir. Kadınların ayrı bir düzen içerisinde yer alması Batılı kadın seyyahlara kimi açılardan oldukça cazip gelse de kendi kültürel yaşamlarından hayli farklı olan bu durum bir tür inziva (seclusion) olarak algılanmıştır. Bu sistemi eleştirenlerin başında gelen Harvey, bu durumu aniden eğitim ile bağdaştırır. Harvey’e göre Türk kadınlarının hak ettikleri eğitim ve zihinlerinin gelişmesi yolundaki en büyük engel, yaşadıkları çevredeki tecrittir. Harvey’e göre; karşı cins ile bir arada bulunmayan kimseler, şu sorunları yaşarlar:
Osmanlı kadınının da erken kalktığını belirtir. Hanım, bir fincan kahve ile bir adet sigara içtikten sonra kocasına şu şekilde hizmet eder:
"Kadın kocasının terliklerini sedirin yakınına koyar ve kürklü paltosunu hazırda tutar. Eşinin sabah giyinmesinden ve ilk namazdan –sabah namazı- (daha önce bahsedilen günlük beş namaz) sonra rahatça divana oturmasıyla, hanım bir kölenin getirdiği küçük ibrikten  kocasının kahvesini doldurur, gümüş zarfın  içine fincanı yerleştirir ve eşinin eline verir. Eğer koca daha revaçta bir tür sigara olan çubuğu (tchibouk) tercih ederse, hanımı tarafından hazırlanır.  Hanım, kehribar ağızlığı kocasına verdikten sonra hoş kokulu güzelce parçalanmış Lazkiye ’yi küçük bir maşayla aldığı kor haline gelmiş odun kömüründen bir közü kâseye yerleştirerek tutuşturur. Köleler yatakları toplayıp duvardaki yüklüklere (wall-cupboards) yerleştirirken hanım kocasının ayakucundaki minderde oturarak kendisine refakat eder"

Osmanlıca kız isimleri
Bu alıntı, çok açık bir şekilde Türklerin aşırı derecede sigaraya düşkünlükleri vardır, bir başka ifadeyle “Türkler çok sigara içerler” stereotipinin bir yansımasıdır. Son yıllarda ülkemizde sigaraya getirilen bazı yasak ve kısıtlamaların Batı ülkelerinde bu denli bir şaşkınlık yaratmasının sebebi, bu ve benzeri önyargı ve stereotipilerde aranmalıdır. Garnet sözlerinin devamında; hanım ev işlerinde yalnız olmadığı tespitinde bulunur. Yatakları toplamak, kahve yapmak, saç taramak gibi gündelik işlerden sorumlu köleler/hizmetçiler vardır. Evlat edinme mantığının hâkim olduğu kölelik kültüründe; her köle, kendi işinden mesul olduğu için fazla yorulmaz. Tüm harem sakinlerinden sorumlu olan evin hanımı, aile hayatında bir kontrol mekanizması işlevi görür. Harvey, çoğu hanede kadının kocasının akşam yemeğini denetlemesinin yanı sıra bütün aile meselelerinde de “tam yetki”ye sahip olduğunu ifade eder . Batıda sanılanın aksine fikirleri önemli olan bir Şark Kadını ile tanışmak İngiliz kadınlarında büyük bir şaşkınlığa sebep olur. Sophia Lane Poole, bu konudaki şaşkınlığını samimiyetle şu şekilde dile getiren kadın gezginlerdendir:

"Biz İngiltere’de doğudaki kocanın tam anlamıyla hükümran olduğunu düşlüyoruz (imagine) ve bazı durumlarda bu böyledir. Ancak karısı ya da karılarının içerde misafirleri olduğunu simgeleyen bir çift terliği kapının dışına bırakmasıyla kocalarını günlerce kendi hareminden uzakta tutabildiğine inanamayacaksınız "

Mehmet UYSAL
Didem İLYA

Bu habere yorum yapan ilk siz olun!

  • Ad Soyad:

  • Yorum:

  •  

    @name x

  • UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve tamamı büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır. Ayrıca suç teşkil edecek hakaret içerikli yorumlar hakkında muhatapları tarafından dava açılabilmektedir.
    HAVA DURUMU
    Görüntülemek istediğiniz ili seçiniz:
    EN ÇOK OKUNANLAR
    ARŞİV