Anadolu’nun toprağından daha kesif tarihi var türkülerde. Türküler, tabaka tabaka elli asır kalınlığında bir birikimi bugüne taşıyor. Malazgirt'ten öncesi de türkülerimizde. Göçerler geldikleri yerin ruhunu Anadolu'ya getirdiler, Anadolu'nun yerlilerinin ruhuyla birleşti ve türkülerde hayat buldu. Hitit'te, Frig'de, niceleri de türkülerde bir anlamda. Türkülerin mahiyeti, etkisi ile ilgili söylenecek çok söz var. Bu yazımda Urfa’dan, Fırat’tan, Seyfettin Sucu’dan ve o eşsiz türküsü Yaram Sızlar’dan bahsetmek istiyorum.
Urfa medeniyetler beşiğidir
Peygamberler şehridir vs…
Ama asıl Urfa, Fıratla Dicle’nin aşkıdır. Bu aşka dair Muallim Naci ne güzel söylemiştir:
Dicle ‘de aşık onun didarına!
Medeniyete ana olan nehirlerdir. Kıyılarında bu kadar çok eski medeniyet kurulan Fırat’ın Dicle’yle aşkı vardır Urfa'da ve türkülerinde. Fırat, insanlara çok şey öğretmiştir. Okula gitmese de ilim tahsil etmese de bu kadar zengin birikimi olan muhitte yetişen ozanlar, aşkı, ölümü, hayatı öyle tesirli yazmışlar ve terennüm etmişler ki etkilenmemek mümkün değil.
Uzun havalarıyla dikkati çeken bu türkülerde Fırat’ın kıvrımları vardır. Doğup, çöken, çarpan, kuzeyi güneye akıtan, uzayıp giden sayısız kıvrımlara sahip Fırat gibidir Urfa Türkülerinin uzayan makamları.
Türküler, halk edebiyatının en zengin ve hayatla en fazla iç içe olan bölümüdür. Öte yandan hayatta aşk nasıl varsa ölüm de o kadar vardır. Türkülerde, ninnilerde hiçbir vaazın, eğitimin veremeyeceği tesirde ölüm anlatılır. Ağıt olarak geçer bazen bu türküler ancak ölümle ilgili türküler sadece ölen birinin ardından söylenmez bizzat ölüm gerçeği için de söylenebilir.
Halk muhayyilesinde ölüm daha gelmeden de yası tutulur. İşte böyle bir türkü de 1942’de Urfa'nın Kanberiye mahallesinde dünyaya gelen fakirlik sebebiyle hiç okula gidemeyen Seyfettin SUCU’nun yazdığı, söylediği Yaram Sızlar adlı türküdür. Sözlerini aşağıya aldığım türküyü gönlüyle dinleyen ölümün kaçınılmazlığını ve dünyanın geçiciliğini her satırda hisseder.
Yaram Sızlar Ağrır Başım
Yastığa Damlar Gözyaşım
Tabutumu Kaldırmayın
Altında Yok Bir Kardaşım
Vay Dünya Yalancı Dünya
Ecel Gelirse Bu Cana
Baş Ağrısı Bir Bahane
Mezar Taşıma Yazılsın
Bugün Bana Yarın Sana
Gözüm Görmez Ağlamaktan
Suyum Kesildi Damaktan
Sanki (Öyle) Bir Düğün Alayı
Tabutum Geçti Sokaktan
Vay Dünya Yalancı Dünya
Ecel Gelirse Bu Cana
Baş Ağrısı Bir Bahane
Mezar Taşıma Yazılsın
Bugün Bana Yarın Sana
“Bugün bana yarın sana” ifadesi ne kadar yalın ama o kadar da gerçek. Derin analizlere, uzun anlatımlara hiç gerek kalmıyor. Hayatı fakirlik içinde geçen zaman zaman ekmek parası için arabesk okuyan, tahsili olmayan ve genç sayılabilecek bir yaşta ebedi yolculuğuna çıkan bir Urfalı ozan Seyfettin Sucu, ölümü aşka gelerek anlatıyor. Bu türküdeki hissiyatımı kaleme almakta zorlanıyorum. Yalınlığına ve derinliğine kelimelerim yetersiz kalıyor.
Anlamakta zorlanıyorum, nerdee ölüm gelmeden ağıdını yakan ve bu bilinçle hayatını devam ettiren sıradan insanlar nerdeee annesi ölünce köpeğine kimin bakacağını düşünen ünlü(!), batılı eğitimle yetişmekle övünenler… Hangisi gerçekte kültürlü? Başka bir yazının konusu olmakla beraber, halk kültürünü küçümseyen okumuş-yazmışların halkın kültürüne başka bir gözle bakmalarının zamanı geldiğinin altını çizmek isterim.
Urfa Türkülerini dinlemeyi arzu edenlere iki tavsiyem olacak: Biri,
Kültür Bakanlığı Şanlıurfa Türk Halk Müziği Korosu’na bağlı ses ve saz sanatçılarından oluşan “Urfa Ahengi Topluluğu”nun albümü. Türkü, hoyrat ve gazellerin yer aldığı albüm gerek icrası, gerekse saz ve söz yapısı bakımından Türk halk müziği meraklılarının arşivinde bulundurması gereken özelliklere sahip.
Diğeri ise Ulus Müzik yapım tarafından Kültür bakanlığı için hazırlanmış Türkülerle Türkiye serisinin Urfa Türküleri. Özellikle Metin Özden isimli sanatçımızın harika icra ettiği Yaram Sızlar’ı bir daha bir daha dinlemenizi tavsiye ederim.
http://www.onlineturkudinle.org/turkudinle.asp?turku=5364
Bir daha soruyorum, bizim türkülerimizi kim yüreğiyle dinledi de beğenmedi?
